Overleaf vs lokalny LaTeX — gdzie składać dokumenty w 2025 roku

Jeśli pracujesz z LaTeX-em, w pewnym momencie stajesz przed pytaniem: Overleaf czy instalacja lokalna? Odpowiedź nie jest oczywista — zależy od wielkości dokumentów, sposobu współpracy, wymagań dotyczących prywatności i budżetu. W tym artykule rozkładamy oba podejścia na czynniki pierwsze, żebyś mógł wybrać świadomie.

---

Overleaf — czym jest i jak działa

Overleaf to przeglądarkowy edytor LaTeX, który powstał z połączenia dwóch wcześniejszych projektów — WriteLaTeX i ShareLaTeX — w 2017 roku. Działa w modelu SaaS (Software as a Service): logujesz się, tworzysz projekt, piszesz kod .tex w edytorze webowym, a kompilacja odbywa się na serwerach Overleaf za pomocą dystrybucji TeX Live.

Dla wielu użytkowników — zwłaszcza studentów i początkujących — Overleaf jest pierwszym kontaktem z LaTeX-em. I słusznie: eliminuje największą barierę wejścia, czyli instalację i konfigurację środowiska. Nie musisz wiedzieć, czym jest latexmk, jak dodać TeX Live do zmiennej PATH ani dlaczego biber nie widzi pliku .bib. Overleaf ukrywa tę złożoność za przyciskiem „Recompile”.

Co Overleaf robi dobrze

Platforma ma kilka autentycznie silnych stron, które trudno odtworzyć w środowisku lokalnym:

• Współpraca w czasie rzeczywistym — wielu autorów może jednocześnie edytować ten sam plik .tex, widząc kursory pozostałych użytkowników, komentarze i zmiany. Dla zespołów badawczych piszących artykuł wspólnie z trzema recenzentami na dwóch kontynentach to ogromne ułatwienie.
• Zero konfiguracji — rejestracja, nowy projekt, kompilacja. Trzy kliknięcia od pustej strony do gotowego PDF-a. Wszystkie pakiety z TeX Live 2025 są zainstalowane na serwerze — nie musisz niczego dogrywać przez tlmgr.
• Biblioteka szablonów — ponad 5 000 gotowych szablonów: artykuły IEEE, Springer, Elsevier, szablony prac dyplomowych polskich uczelni, CV w stylu moderncv, postery konferencyjne. Zaczynasz od działającego szkieletu zamiast od pustego pliku.
• Wbudowany podgląd PDF — kompilacja uruchamia się automatycznie przy zapisie, a podgląd wyświetla się obok kodu. Pętla edycja → podgląd jest bardzo krótka.

---

Limity darmowego planu Overleaf

Tu zaczyna się mniej optymistyczna część opowieści. W 2023 roku Overleaf drastycznie skrócił czas kompilacji na darmowym planie — początkowo do 20 sekund, a pod koniec 2025 roku do zaledwie 10 sekund. To fundamentalna zmiana, która sprawia, że darmowy Overleaf przestaje nadawać się do poważnych projektów.

Poniższa tabela zestawia najważniejsze limity:

10 sekund brzmi abstrakcyjnie, więc przełóżmy to na praktykę. Prosta kompilacja artykułu z kilkoma wzorami i jednym rysunkiem zajmuje 3–5 sekund — mieścisz się. Ale:

• Podręcznik 200+ stron z indeksem, spisem treści i bibliografią BibTeX? 20–60 sekund.
• Dokument z grafikami TikZ lub pgfplots? 30–120 sekund.
• Projekt z wieloma plikami \input{} i pakietem minted (kolorowanie składni)? 15–45 sekund.
• Praca doktorska z cross-referencjami i hyperref? 25–90 sekund.

Każdy z tych scenariuszy przekracza limit darmowego planu. W efekcie kompilacja zostaje przerwana — nie dostajesz PDF-a, widzisz komunikat o timeout, i musisz albo zapłacić, albo szukać alternatywy.

---

Lokalny LaTeX — pełna kontrola nad środowiskiem

Alternatywą jest instalacja LaTeX-a na własnym komputerze. Współczesny setup jest znacznie prostszy niż 10 lat temu i sprowadza się do dwóch elementów:

1. Dystrybucja TeX — najczęściej TeX Live (Linux, macOS, Windows) lub MiKTeX (Windows). TeX Live w wersji scheme-full zawiera ponad 4 000 pakietów i zajmuje ok. 8–12 GB dysku.
2. Edytor kodu — Visual Studio Code z rozszerzeniem LaTeX Workshop (autor: James Yu) to dziś najpopularniejsze połączenie. Daje podgląd PDF w czasie rzeczywistym, IntelliSense dla komend LaTeX, nawigację po strukturze dokumentu i automatyczną kompilację przy zapisie.

Instalacja krok po kroku

Windows:

# Pobierz i zainstaluj TeX Live 2025 (scheme-full, ~8.6 GB)
# https://www.tug.org/texlive/windows.html

# W VS Code zainstaluj rozszerzenie:
ext install James-Yu.latex-workshop

macOS:

brew install --cask mactex-no-gui
sudo tlmgr update --self && sudo tlmgr update --all

Linux (Ubuntu/Debian):

sudo apt update && sudo apt install texlive-full

Po instalacji TeX Live i rozszerzenia LaTeX Workshop otwierasz plik .tex w VS Code, naciskasz Ctrl+Alt+B (kompilacja) — i gotowe. Podgląd PDF wyświetla się w zakładce obok. Jeśli pakiet nie jest zainstalowany, tlmgr install <pakiet> załatwia sprawę w kilka sekund.

---

Porównanie punkt po punkcie

Zestawiamy oba podejścia w najważniejszych kategoriach:

---

Kiedy Overleaf ma sens

Overleaf pozostaje świetnym narzędziem w określonych scenariuszach. Warto z niego korzystać, gdy:

• Piszesz krótki dokument (artykuł, CV, list motywacyjny) — kompilacja trwa kilka sekund, mieścisz się w limicie darmowego planu.
• Pracujesz w zespole rozproszonym geograficznie i potrzebujecie wspólnego edytora w czasie rzeczywistym bez konfigurowania Git-a.
• Jesteś na początku przygody z LaTeX-em i chcesz eksperymentować bez instalowania kilku gigabajtów oprogramowania.
• Twoja uczelnia ma licencję instytucjonalną Overleaf Premium — wtedy limity kompilacji i brak integracji Git-a nie są problemem.

---

Kiedy wybrać instalację lokalną

Lokalny LaTeX jest jedynym sensownym wyborem w następujących sytuacjach:

• Duże projekty — podręczniki, monografie, prace doktorskie powyżej 100 stron. Kompilacja trwa 30–120 sekund i nie zmieści się w limicie Overleaf.
• Dokumenty z grafikami generowanymi w kodzie — TikZ, pgfplots, minted, forest, diagramy Feynmana. Każdy z tych pakietów dramatycznie wydłuża kompilację.
• Poufne dane — dokumentacja medyczna, prawna, finansowa, prace objęte NDA. Przechowywanie takich plików na zewnętrznych serwerach może naruszać RODO/GDPR.
• Profesjonalny workflow — jeśli składasz dokumenty komercyjnie (a więc np. prowadzisz usługę składu tekstu), potrzebujesz pełnej kontroli nad fontami, profilami kolorów, automatyzacją i wersjonowaniem.
• Praca offline — w pociągu, w samolocie, w dowolnym miejscu bez stabilnego internetu.

---

Jak wygląda profesjonalny workflow lokalny

Na co dzień pracuję z LaTeX-em lokalnie i przez lata wypracowałem workflow, który łączy szybkość z pełną kontrolą. Oto jego szkielet:

Struktura projektu:

projekt/
├── main.tex              % plik główny
├── preamble.tex          % preambula z pakietami
├── chapters/
│   ├── 01-wstep.tex
│   ├── 02-metody.tex
│   └── 03-wyniki.tex
├── figures/
│   ├── wykres-01.pdf
│   └── schemat-tikz.tex
├── bibliography.bib      % baza bibliograficzna
├── sklad-tekstu.cls      % własna klasa dokumentu
├── latexmkrc             % konfiguracja latexmk
├── .gitignore
└── Makefile

Kompilacja za pomocą latexmk:

# Kompilacja z automatycznym wykrywaniem zmian
latexmk -pdf -interaction=nonstopmode main.tex

# Tryb ciągły — rekompilacja przy każdym zapisie
latexmk -pdf -pvc main.tex

# Czyszczenie plików pomocniczych
latexmk -c

Narzędzie latexmk (domyślnie dołączone do TeX Live) automatycznie uruchamia tyle przebiegów kompilacji, ile potrzeba — pdfLaTeX, BibTeX/Biber, makeindex — aż wszystkie referencje, cytowania i indeksy się zgadzają. To ten sam program, którego używa Overleaf pod maską.

Konfiguracja VS Code (settings.json):

{
  "latex-workshop.latex.autoBuild.run": "onSave",
  "latex-workshop.latex.recipes": [
    {
      "name": "latexmk (LuaLaTeX)",
      "tools": ["lualatexmk"]
    },
    {
      "name": "latexmk (pdfLaTeX)",
      "tools": ["latexmk"]
    }
  ],
  "latex-workshop.view.pdf.viewer": "tab"
}

Zapis pliku → automatyczna kompilacja → podgląd PDF odświeża się w sąsiedniej zakładce. Cykl edycji jest identyczny jak w Overleaf — z tą różnicą, że nie ma żadnych limitów czasowych.

---

Kwestia prywatności i RODO

To aspekt, o którym rzadko się mówi, a który ma duże znaczenie prawne. Overleaf przechowuje pliki projektów na serwerach w Wielkiej Brytanii. Jeśli składasz dokument zawierający dane osobowe (np. praca naukowa z danymi pacjentów, dokumentacja firmowa z danymi pracowników, materiały objęte tajemnicą przedsiębiorstwa), musisz rozważyć, czy przechowywanie tych danych na zewnętrznym serwerze jest zgodne z polityką prywatności Twojej organizacji i wymogami RODO/GDPR.

Przy instalacji lokalnej pliki nigdy nie opuszczają Twojego dysku. Możesz je dodatkowo zabezpieczyć szyfrowaniem (BitLocker, FileVault, LUKS) i kontrolować dostęp na poziomie systemu operacyjnego.

---

Podejście hybrydowe — to, co stosuję w praktyce

Nie musisz wybierać wyłącznie jednego narzędzia. Wiele osób — w tym ja — stosuje podejście hybrydowe:

• Skład produkcyjny — lokalny TeX Live + VS Code + Git. Pełna kontrola nad kompilacją, fontami, profilami kolorów. Wersjonowanie w Git, backup na prywatnym repozytorium.
• Szybkie prototypy i konsultacje — Overleaf. Gdy klient chce zobaczyć próbną makietę, wysyłam link do projektu Overleaf. Klient komentuje bezpośrednio w dokumencie.
• Współpraca z autorami — Overleaf jako „frontend” dla autorów, którzy nie znają Git-a. Po zakończeniu edycji pobieram pliki i kończę skład lokalnie.

Synchronizacja między środowiskami:

# Pobranie projektu z Overleaf do lokalnego repo
git clone https://git.overleaf.com/XXXXXX projekt-overleaf

# Praca lokalna + push zmian z powrotem do Overleaf
cd projekt-overleaf
# ... edycja plików ...
git add -A && git commit -m "Korekta rozdziału 3"
git push origin master

Integracja Git z Overleaf wymaga planu premium, ale jeśli pracujesz komercyjnie, to koszt ~30 zł/miesiąc za tę wygodę jest uzasadniony.

---

Alternatywy warte uwagi

Rynek edytorów LaTeX w 2025 roku jest bogatszy niż kiedykolwiek. Oprócz Overleaf i klasycznego setupu lokalnego, warto znać:

• Papeeria — lekka, przeglądarkowa alternatywa dla Overleaf z integracją Git. Dłuższe czasy kompilacji na darmowym planie niż Overleaf.
• TeXstudio — klasyczny, desktopowy edytor LaTeX z bardzo dobrym IntelliSense, podpowiedziami pakietów i wbudowanym podglądem PDF. Dobry wybór, jeśli nie chcesz używać VS Code.
• Overleaf Community Edition — samohosting Overleaf na własnym serwerze (Docker). Brak limitów kompilacji, pełna kontrola nad danymi. Wymaga wiedzy administracyjnej.
• Typst — nowy system składu tekstu, który aspiruje do zastąpienia LaTeX-a. Kompilacja niemal natychmiastowa, czysta składnia, ale ekosystem pakietów jest wciąż młody i brakuje wielu specjalistycznych klas dokumentów.

---

Podsumowanie

Overleaf to znakomite narzędzie do nauki LaTeX-a, szybkich projektów i współpracy w zespole — pod warunkiem, że mieścisz się w limitach darmowego planu lub masz dostęp do licencji instytucjonalnej.

Dla profesjonalnego składu tekstu — podręczników, monografii, dokumentacji technicznej, katalogów — instalacja lokalna jest standardem branżowym. Brak limitów kompilacji, pełna kontrola nad fontami i konfiguracją, możliwość automatyzacji, prywatność danych i zerowy koszt dystrybucji TeX Live to argumenty, których trudno zignorować.

Najlepsze podejście? Hybrydowe. Używaj Overleaf tam, gdzie świeci najjaśniej (współpraca, prototypy, nauka), a lokalnego LaTeX-a tam, gdzie liczy się precyzja, wydajność i kontrola.

Jeśli potrzebujesz pomocy przy konfiguracji środowiska LaTeX lub chcesz zlecić profesjonalny skład dokumentu — napisz do nas. Pomożemy wybrać optymalny workflow dla Twojego projektu.